Knap koppie, lieve lach, strak gevormd lijntje. De meiden om haar heen trekken zich aan haar op, bewonderen haar. Aandacht van jongens krijgt ze genoeg. Wanneer ik haar leer kennen blijkt ze een en al onzekerheid, eenzaamheid, depressiviteit en jaloersheid te zijn. Niet bepaald in overeenstemming met de glamour van de buitenkant. Een truitje met korte mouwtjes; je ziet de littekens van het krassen. Michelle zo mooi, zo wanhopig. Waarom? Ze houdt niet van zichzelf. Haar zelfwaardering is nul komma nul.
Net als Michelle, hebben meisjes met een lage zelfwaardering het idee dat iedereen hen aankijkt omdat ze er niet goed uitzien. Ook wanneer ze iets moeten zeggen in een groep, schamen ze zich vanwege hun uiterlijk. Niemand merkt het, geen moeder, geen tienerleider die het door heeft. Maar ze schamen zich, voelen zich walgelijk en misschapen. Veel tienermeiden lopen met dit probleem. Komt het niet in de puberteit, dan komt het wel op hun 16e of 17e wanneer er een intieme relatie om de hoek komt kijken met een jongen die het meisje niet de waardering geeft die ze nodig heeft. Natuurlijk hoort het in zekere zin bij het leven van een tiener, maar de 'ze-groeit-er-wel-overheen' hypothese is niet zo evident als het lijkt.
Meisjes hebben als het ware een snellere neiging om het uiterlijk op een meer negatieve dan positieve manier te benaderen. In de psychologie gaat het hier om een duidelijk verschil tussen jongens en meisjes vanaf de puberteit. In de kindertijd verhouden jongens en meisjes zich wat zelfwaardering en ook wat depressieve gevoelens betreft (zelfwaardering houdt namelijk verband met depressieve gevoelens) gelijk, terwijl in de tienertijd meisjes meer problemen hebben met hun zelfwaardering en ook twee keer zo vaak depressief zijn als jongens. Om die reden gaat dit artikel vooral in op de problematiek van meisjes.
Rond het twaalfde levensjaar begint de grote verandering in het leven van een kind. Het kind wordt tiener: in lichaam én in geest. Jongens worden slungelig, terwijl meiden wat ronder worden. Deze veranderingen zijn lichamelijk, maar ook wat denken en voelen betreft, verandert er veel. Meisjes nemen - veel meer dan jongens - de veranderingen in hun lichaam met een negatieve bril waar. Dit negatieve denken resulteert in gevoelens van ontevredenheid en afschuw van zichzelf. Ook al is iemand nog zo mooi en nog zo lief of ook al gaat het nog zo goed op school, de zelfwaardering is laag.
Zelfwaardering zou gezien kunnen worden als het cijfer dat iemand zichzelf geeft. Het cijfer, de waarde, wordt bepaald op basis van gedachten en gevoelens en niet zozeer op basis van de realiteit. Net als bij Michelle: de realiteit geeft een hoog cijfer, ze ziet er mooi uit, maar haar gedachten en gevoelens geven haar een nul komma nul.
Meisjes zijn heel gevoelig voor reacties van anderen. De peergroup (vrienden/leeftijdgenoten) bepaalt mede de waarden en normen en dus ook ten dele de beleving van de eigenwaarde. De waarde van het tienerleven ligt in uiterlijk en aandacht. Want daarmee krijgt een tienermeisje aanzien, populariteit en aandacht van jongens. Ook voor tieners in de kerkelijke gemeente is dat ontzettend belangrijk. Zeggen dat God het innerlijk ziet en daarom van je houdt, is, hoewel waarheid, niet datgene wat een tiener helpt. Het innerlijk is inderdaad belangrijk, maar in het leven van een tiener kan niet over het belang van een goed uiterlijk heengestapt worden. In zekere zin geldt dit ook voor volwassenen, zij het meer gerelativeerd. In de eerste tienerjaren (12-14) speelt de peergroup een grote rol in de zelfwaardering van de tiener, terwijl vanaf het vijftiende levensjaar intieme relaties (met een hartsvriendin of verkering met een jongen) die rol gaan overnemen. Op dat moment is zo'n relatie de plek waar het meisje zelfwaardering opbouwt. Wanneer in een verkering bijvoorbeeld een jongen zijn waardering niet uit voor het meisje en haar niet vertelt dat ze mooi is, kan dit een negatieve zelfwaardering opleveren.
Ouders leggen de basis voor de zelfwaardering van kinderen. Een kind dat zich gewaardeerd voelt om wie het is en wat het doet, zal eerder bestand zijn tegen de druk van de peergroup en minder gevoelig zijn voor de mening van anderen. Toch is het geen garantie voor succes, omdat - zoals eerder al gezegd - de peergroup en daarna intieme relaties een belangrijke plaats innemen en deze in de tienerjaren de invloed van ouders vaak te boven gaan. Van tienerleiders kan een belangrijke invloed uitgaan, omdat tieners naar iemand zoeken met wie ze zich kunnen identificeren.
Gevaarlijk
Negatieve zelfwaardering kan leiden tot depressieve gevoelens. Er is dan niet alleen sprake van een lage zelfwaardering, maar een persoon met depressieve gevoelens ziet ook de toekomst somber in en ziet alles als nutteloos. In onderzoek komt naar voren dat zo'n 60% van de tienermeiden last heeft van depressieve stemmingen. Depressieve stemmingen kunnen uitgroeien tot een depressie. Als een tiener eenmaal een depressie heeft, is de kans groot dat deze blijft of verergert in de volwassenheid.
Op een gegeven moment kan een negatieve zelfwaardering ertoe leiden dat er geen uitweg meer lijkt. Bij Michelle is naast depressieve gevoelens te merken dat ze zichzelf verwondt door te krassen.
Veel meisjes gaan vanuit onvrede met hun uiterlijk lijnen. Lijnen op een gezonde manier (niet meer snoepen bijvoorbeeld) heeft geen negatieve gevolgen. Bij sommige tieners slaat dit gezonde lijnen door. Er wordt niets meer gegeten of een tiener heeft vreetbuien, waarna gebraakt wordt. Denken en voelen staan niet meer in juiste verhouding tot de realiteit. Voor 10% van meisjes die lijden aan anorexia/boulimia is de dood zelfs het gevolg.
Ook in het op een verkeerde manier gewaardeerd worden, schuilt een gevaar. Loverboys staan bij schoolpleinen en uitgaansgelegenheden te wachten op meisjes die ze kunnen overstelpen met dure cadeaus en aandacht. Wanneer zo'n meisje eenmaal 'ingepakt' is met cadeaus, probeert de loverboy het meisje los te snijden van vrienden en op te zetten tegen haar eigen familie. Wanneer ze dan geen thuis en vrienden meer heeft, biedt de jongen aan dat zij bij hem kan wonen. Op dat moment moet het meisje wat terug gaan doen voor alles wat ze gekregen heeft en wat hij gedaan heeft. Als prostituee verdient zij dan zijn geld. Loverboys weten precies welke meiden daar gevoelig voor zijn. Dit zijn vaak meisjes, bijvoorbeeld als Michelle, die wel wat positieve input voor hun zelfwaardering kunnen gebruiken.
Uiterlijk, schoonheid, het willen voldoen aan de norm en dan een , vooral een voor je gevoel, fout uiterlijk hebben, geen schoonheid en niet kunnen voldoen aan de norm zijn aan de orde van de dag. De 'ze-groeit-er-wel-overheen' hypothese is daarom te riskant om aan te houden. Dit speelt niet alleen op school en op straat, maar tevens in de kerkelijke gemeente. Het spanningsveld tussen innerlijk en uiterlijk is groot bij tieners in de gemeente. God heeft als Schepper en als Vader gedachten van vrede over de tiener (Jeremia 29:11 ). Het criterium voor het ontvangen van Gods liefde is niet gebaseerd op uiterlijke standaarden. Toch blijft het uiterlijk bij gelovige tieners een belangrijk referentiekader om gevoelens en gedachten van zelfwaardering op te baseren, omdat de peergroep dit als norm aangeeft.
Uitdaging
Tienerleiders kunnen bemoedigend en begripvol ingaan op de problemen rondom zelfwaardering bij tienermeiden. Het ontwikkelen van een positieve zelfwaardering is een proces. Er is geen kant en klare oplossing aan te dragen. Net als bij iedere christen, moet het denken hervormd en vernieuwd worden (Romeinen 12:2 ). Een tiener moet van een negatieve zelfwaardering komen tot zelfaanvaarding. Door het denken te baseren op Gods gedachten, kunnen gevoelens veranderd worden. Positieve, op God gefundeerde gedachten en gevoelens zullen de zelfwaardering van een tiener veranderen (gedachten als: ik ben een uiting van het leven van Christus, Colossenzen 3: 4 of ik ben een maaksel van God, in Christus Jezus geschapen om zijn werk te doen, Efeze 2: 10, zie hiervoor het boek 'Overwinning over de duisternis'). Door telkens met gevoelens van angst, onzekerheid en jezelf slecht voelen naar God toe te gaan, kan God stukje bij beetje Zijn gedachten over de tiener bevestigen. Het beste is dat een tiener samen met iemand anders (tienerleider, goede vriend of vriendin) naar God toe gaat of anders een gebedsschriftje gebruikt.
Het is bemoedigend om te weten dat je niet alleen bent met dit probleem, maar dat veel tienermeiden hetzelfde voelen en dat zelfs je tienerleider hiermee te maken heeft gehad. Eigen ervaring en beleving van de tienerleider in haar tienertijd kunnen herkenning en erkenning geven.
Het is een uitdaging voor tienerleiders, ouders en gemeenteleden om meisjes als Michelle te helpen ontdekken wat een vernieuwd denken inhoudt en hen hierin te bevestigen.
Boekentip: 'Overwinning over de duisternis' van Neil. T. Anderson |
