Het wat en waarom van zelfbeschadiging

Uit onderzoek blijkt dat 1 op de 20 jongeren ervaring heeft met zelfbeschadiging. Zelfbeschadiging omvat alle gedragingen die verwondingen of letsels aan het eigen lichaam toebrengen. Waarom beschadigt iemand zichzelf en wat kunt u als ouder doen voor een kind/jongere waarvan u vermoedt dat hij of zij zichzelf beschadigt? Op deze en andere vragen geven we in dit artikel antwoord.
  
Zelfbeschadiging - ook wel automutilatie of zelfverwonding genoemd - is een uiting van een psychische pijn, boosheid, verdriet of een andere emotie. De handeling is gericht op de persoon zelf en niet op anderen. In tegenstelling tot wat velen denken, voelen de meeste mensen die zichzelf beschadigen wel degelijk pijn. Ook is het niet zo dat mensen die zichzelf beschadigen per definitie psychisch niet in orde zijn of een gevaar vormen voor anderen. 
  
Waarom beschadigt iemand zichzelf?
De redenen voor zelfbeschadiging kunnen globaal in drie groepen worden verdeeld:

• Het reguleren van emoties
  Voor mensen die niet om kunnen gaan met (heftige) emoties, kan zelfbeschadiging een manier van verwerking zijn. Geestelijke pijn is niet grijpbaar, lichamelijke pijn wel. Zelfbeschadiging kan dus een manier zijn om emoties te verwerken en controle te krijgen over de geestelijke pijn of een bepaalde situatie.
  
• Communicatie
  Sommige mensen gebruiken zelfbeschadiging als een manier om zichzelf te uiten zonder woorden. Wanneer zelfbeschadiging plaatsvindt om aandacht te vragen voor een probleem, wordt dit dikwijls gezien als manipulatie. In dit geval is zelfbeschadiging echter een indirecte manier om iets te vragen. Wanneer iemand leert op een directere manier te communiceren - en er ook naar hem/haar geluisterd wordt - zal de indirecte manier van aandacht vragen afnemen.
  
• Jezelf straffen.
  Het gevoel jezelf te moeten straffen kan tevens een reden zijn voor zelfbeschadiging. Bijvoorbeeld vanwege het doorbreken van geheimhouding over misbruik, mishandeling of andere geheimen.

De signalen
Signalen die wijzen op zelfbeschadiging zijn soms moeilijk te herkennen. Vaak worden verwondingen toegebracht op plaatsen die niet zichtbaar zijn voor de buitenwereld. Naast de verwondingen zelf, zijn er echter ook nog andere signalen waar u op kunt letten:

• Het altijd dragen van kleding met lange mouwen, ook als het heet is
• Depressie, zich terugtrekken en afsluiten voor de buitenwereld
• Verwaarlozing van uiterlijk, sterk vermageren, vervuilen
• Onvoorspelbaar gedrag, zoals huilbuien of woedeaanvallen
• Teruglopende schoolresultaten
• (Toenemend) gebruik van alcohol en/of drugs

Wat kunt u doen?
Wanneer u vermoedt dat uw kind zichzelf beschadigt, dan zult u in eerste instantie erg schrikken en bezorgd zijn. Dat is heel begrijpelijk! Realiseert u zich dat uw reactie het gedrag van uw kind kan verminderen, maar ook kan versterken. Boosheid kan er bijvoorbeeld voor zorgen dat hij/zij zich niet begrepen of schuldig voelt wat opnieuw kan leiden tot zelfbeschadiging. Niets doen of verbieden is echter ook geen optie. Wat kunt u dan wel doen? We zetten een aantal tips op een rijtje:

• Ga het gesprek aan. Het is daarbij van belang om een niet-oordelende houding aan te nemen. Toon betrokkenheid en probeer de achterliggende reden van het gedrag boven tafel te krijgen. Wanneer praten niet lukt, is schrijven of tekenen een goed alternatief.
• Realiseert u zich dat uw kind zelf moet kiezen voor hulp. U kunt het probleem niet voor hem of haar oplossen. Het klinkt misschien cliché, maar uw kind voor de troon van God brengen is echt de belangrijkste rol die u hebt!
• In de Bijbel staan een hoop zaken die uw kind kunnen helpen. Worstelt het met schuldgevoelens? Er is geen veroordeling voor hen die in Christus Jezus zijn (Rom. 8). Schaamt hij zich of is hij angstig? Volmaakte liefde drijft de angst uit (1 Joh. 4:18). Daarnaast hebben jongeren vaak negatieve gedachten over zichzelf. Ga samen met hen in de Bijbel op zoek naar hoe God over hen denkt.

Voor iedere christen is het van belang om Gods waarheid tot zich te nemen en te leven vanuit onze relatie met Hem in plaats vanuit onze emotie. Het maakt niet uit hoe we ons voelen, we kunnen altijd bij God terecht om van Zijn bron te drinken en bij Hem tot rust te komen (Ps. 23, Joh. 7:37). Deze boodschap mogen we doorgeven aan kinderen en jongeren die met zelfbeschadiging kampen, maar we mogen dit ook zeker zelf ter harte nemen!

Meer informatie
Voor meer informatie over zelfbeschadiging kunt u terecht op http://www.zelfbeschadiging.info/ en http://www.zelfbeschadiging.nl/.
 
Hulp nodig?
De Hoop helpt. Ook bij zelfbeschadiging. Kinderen en jongeren kunnen bij De Hoop ggz terecht voor gesprekken met een hulpverlener, maar ook voor 24-uurs opname in een kliniek voor kinder- en jeugdpsychiatrie. Hebt u als ouder vragen over dit onderwerp of de hulp die De Hoop biedt, dan kunt u contact opnemen met ons Informatiecentrum via 078 - 6111 111.
Meer informatie over het hulpaanbod bij De Hoop ggz